Trung Quốc của Mao 60 tuổi

1078Chris Patten, Thống đốc cuối cùng của Anh ở Hongkong.

Chris Patten / Project Syndicate

Từ  LONDON – Mọi quốc gia đều được hình thành bằng lịch sử của mình, thế nhưng cũng có những quốc gia lại bịa đặt và viết lại lịch sử của họ.

Câu chuyện về việc bằng cách nào mà chúng ta trở thành những con người như hiện nay cần phải xét đến ý thức của chúng ta về tính thống nhất trong bộ lạc và tài nghệ có được. Những thành tựu và ưu điểm của chúng ta được phóng đại lên; những tên tội đồ trong chúng ta đã lộ diện; những thất bại của chúng ta đã bị che đậy. Tất cả những điều này làm cho việc nghiên cứu lịch sử trở nên rối loạn mang tính tiềm tàng, song lại có giá trị to lớn. Các sử gia đáng tin cậy khuyến khích chúng ta hãy trung thực với chính mình. Họ triệt hạ những thói tự dối mình trong chúng ta.

Đây là một sự thật đặc biệt về những người anh hùng không hoàn thiện của chúng ta, khi ngày nay chúng ta hiểu rõ về cách đối xử của Đảng Cộng sản Trung Quốc đối với Mao Trạch Đông. Tháng Mười này sáu mươi năm trước, Mao đã đứng trên diễn đàn tại Thiên An Môn, trước Cổng Hòa bình Vĩnh viễn ở Bắc Kinh, và đã tuyên bố thành lập nước Cộng hòa Nhân dân.

Thời khắc đó đã đánh dấu sự kết thúc những năm chiến tranh và gian khổ khủng khiếp; cuộc cách mạng đã giành được thắng lợi bằng máu, sự hy sinh, chủ nghĩa anh hùng, những sai lầm của kẻ thù, và sự trợ giúp lôi kéo của Stalin, với mục đích là một người bạn.

aaPhóng ảnh bài viết trên Project Syndicate

Những thập niên của chiến tranh kinh hoàng, những tên đế quốc tham lam, và những tên xâm lược Nhật đã qua rồi; Trung Quốc có thể đứng dậy – thế nhưng nhiều nỗi khốn khổ vẫn còn ở phía trước khi chính thể chuyên chế của Mao đàn áp đồng bào của mình.

Những phán xét về Mao khác biệt nhau khủng khiếp. Đối với những người Cộng sản kiên định lập trường thì ông ta [Mao] là một vị anh hùng trên cả ba phương diện – lịch sử, ái quốc, và tầm cỡ thế giới. Đối với những nhà bất đồng chính kiến can đảm và có sức lôi cuốn quần chúng như Wei Jingsheng, thì Mao “gần như là tổng hòa của toàn bộ bản chất đất nước Trung Hoa nằm trong một quốc gia bạo lực, ăn ở hai lòng và nghèo khó.”

Nhận định chính thức của Đảng Cộng sản, chắc chắn là sản phẩm của những cuộc tranh cãi dữ dội về hệ tư tưởng, cho rằng ông ta là một nhà Mac-xít và cách mạng vĩ đại, từng có “những sai lầm lớn” trong giai đoạn Cách mạng Văn hóa, với nhiều ảnh hưởng lớn do những đóng góp của ông đối với đất nước Trung Quốc. “Những công lao của ông,” đảng này biện luận, “là chủ yếu và những sai sót là thứ yếu.”

Đảng Cộng sản Trung Quốc sẽ không tha thứ cho bất cứ thái độ nghi ngờ nào đối với sự đánh giá này. Sự thiết lập uy quyền của Mao trên khắp đất nước Trung Hoa, lòng tự hào ái quốc được ông ta truyền vào trong một xứ sở từng bị chia cắt và làm nhục khủng khiếp bởi các thế lực trong và ngoài nước trong một thế kỷ rưỡi, và truyền thuyết lãng mạn của ông như là một nhà lãnh đạo cách mạng toàn cầu – tất cả góp phần vào tính hợp pháp chính trị và đạo lý cho những gì mà các nhà lãnh đạo Trung Quốc tìm kiếm. Điều mà họ không thể giành được thông qua các cuộc bầu cử dân chủ thì họ lại kiếm được thông qua lịch sử cách mạng và những thành tựu kinh tế của hôm nay.

Thế nhưng bộ mặt đen tối của Mao không thể xóa đi được hoàn toàn. Có quá nhiều người còn nhớ tới những gì đã xảy ra. Nó là bộ phận sâu kín trong những câu chuyện gia đình họ.

Có một cuộc Đại Nhảy vọt, dẫn tới trận đói ghê gớm và có thể đã có tới 38 triệu người chết. Tiếp đến là chứng loạn trí của cuộc Cách mạng Văn hóa, khi hàng triệu người đã chịu đau khổ khủng khiếp, nhiều người đã chết, và nhiều người hơn đã bị đối xử tàn tệ khi Mao mưu toan triệt hạ những người đã từng cứu đất nước Trung Hoa khỏi những trò điên rồ của ông ta trước đó. Cuốn tiểu sử nổi tiếng về Mao của Jung Chang, được xuất bản năm 2005, thuật lại những sự kiện kinh khủng đó dưới những chi tiết ảm đạm làm cho những kẻ tuyên truyền cho chủ nghĩa Cộng sản phải hoảng sợ – và một số nhà Hán học hàn lâm đã phê phán rằng những thành tích của Mao được công nhận quá ít trong đó.

Chắc chắn Mao là một nhân vật thú vị hơn nhiều kẻ bạo chúa – một nhà thơ, một trí thức, một sinh viên khoa lịch sử cũng như một kẻ tán gái hàng loạt, người mà theo như bác sĩ riêng của ông ta, ông Li Zhisui, thì thích xuống nước để bơi lội chứ không phải để tắm. Tôi không biết nhiều về chân dung quyến rũ “không che giấu thói xấu” của bất cứ nhà lãnh đạo chính trị nào hơn là cuốn sách của ông Li, cuốn The Private Life of Chairman Mao (Cuộc sống Riêng tư của Lãnh tụ Mao).

Tôi nhớ là đã được kể một câu chuyện về Trung Quốc, nó đem đến niềm tin về nhận định khoan dung của ban lãnh đạo Cộng sản đối với Mao. Mẹ của một nhà báo Trung Quốc (hiện đang sống ở nước ngoài) đã từng là một trong những người trở về quê hương bà sau năm 1949 cùng chồng và gia đình từ một cuộc sống tiện nghi tại một trường đại học của Mỹ. Họ đã coi việc trở về của mình như là bổn phận yêu nước.

Gia đình này đã phải hy sinh đủ thứ. Họ bị xỉ vả hết đợt này tới đợt khác trong những chiến dịch hung bạo của Mao chống lại “Những kẻ Hữu khuynh”, bắt đầu bằng việc loại bỏ những người hay phê bình sau Hoạt động Trăm hoa Đua nở năm 1956. Gia đình này đã phải sống trong cảnh cơ hàn. Người cha đã chết do bị ngược đãi trong cuộc Cách mạng Văn hóa.

Nhưng người mẹ này chưa bao giờ kêu ca. Bà đã tin là những hy sinh của gia đình bà là thích đáng cho tự do và phát triển của Trung Quốc. Đến cuối cuộc đời bà, thì tình hình đã thay đổi. Bà đã thấy bắt đầu những năm đầu 1990 sự đi lên về kinh tế của Trung Quốc – những năm đầu của thời kỳ tăng trưởng ngoạn mục. Bà đã chứng kiến sự trở lại của thói hám danh lợi và tham nhũng mà bà tin là đã hủy hoại Quốc dân Đảng trong những năm 1930 và 1940. Tại sao, bà tự hỏi mình, gia đình bà đã phải chịu đựng quá nhiều đau khổ nếu như chỉ vì để chuẩn bị cho con đường dẫn đến tình trạng đó?

Tuy nhiên, thời kỳ kinh tế phục hưng của Trung Quốc – Những người bị ảnh hưởng đã bị quấy rầy bởi người phụ nữ yêu nước này – thời kỳ đã để lại những sự kiện đáng nhớ nhất trong lịch sử thế giới hiện đại.

Kinh tế đã đổi chiều, bắt đầu kể từ khi dưới sự lãnh đạo của Đặng Tiểu Bình, người vẫn còn sống sót trong chiến dịch thanh trừng của Mao và đã đi tiếp những bước đi của Mao để trở thành người sáng tạo trong việc đưa Trung Quốc thành một cường quốc trên thế giới. Hàng trăm triệu người dân Trung Quốc đã thoát khỏi nghèo đói chính là nhờ vào những cải cách của Đặng [Tiểu Bình] thời đó và họ đã xem ông ta [Đặng] như là một anh hùng, vĩ đại hơn cả Mao.

Nhưng những thất bại khủng khiếp của Mao trong những năm tháng nắm giữ quyền lực tuyệt đối cũng chỉ là lẽ thường và tình đoàn kết cũng phải đi đôi với những thử thách cam go.

Chủ nghĩa Mao là sự pha trộn giữa kỳ dị và độc nhất, giữa giai đoạn chiến tranh và thời kỳ xã hội chủ nghĩa. Tất cả chỉ được đề ra bởi một người, người được cho là những cá nhân, hay ít ra là chính ông Mao, người đã định hình lịch sử chứ không phải được lập bởi trào lưu tiến hóa.

Tôn giáo này [của Mao] rõ ràng là đã không tồn tại bởi người sáng lập ra nó. Chủ nghĩa thực dụng với bộ mặt của chủ nghĩa Lê-Nin chính là trật tự của ngày nay. Sự hưng thịnh về việc ngày càng trở nên giàu có đã chôn vùi lòng yêu nước và sự hy sinh quên mình. Đặng [Tiểu Bình] đã thành công.

Chuyện gì sẽ xảy ra đây? Vì lợi ích của mọi người, tôi hy vọng Trung Quốc sẽ không đi sai đường trong việc phát triển kinh tế, mặc dù sẽ có lắm ngạc nhiên nếu như không có sự thử thách trong hệ thống chính trị giữa chính sách cứng rắn và những nhức nhối đi kèm.

Chris Patten, Thống đốc cuối cùng của Anh ở Hồng Kông, cựu Uỷ viên Ủy ban Đối ngoại EU và là Hiệu trưởng Danh dự trường ĐH Oxford.

Nguồn : Bản tiếng Việt © Ba Sàm 2009

————————————————————-

Mao’s China at 60

Chris Patten

LONDON – Every country is shaped by its history, but countries fabricate and rewrite their histories, too. The story of how we became who we are needs to accommodate our sense of tribal solidarity and accomplishment. Our triumphs and virtues are exaggerated; our villains externalized; our failings covered up. All this makes the study of history potentially insurrectionary, but hugely valuable. Good historians encourage us to be honest about ourselves. They destroy our self-delusions.

This is especially true of our flawed heroes, as we see today with the Chinese Communist Party’s treatment of Mao Zedong. Sixty years ago this October, Mao stood on the rostrum of Tiananmen, the Gate of Heavenly Peace in Beijing, and declared the founding of the People’s Republic. That moment marked the end of years of war and terrible hardship; the revolution had been won through blood, sacrifice, heroism, the mistakes of enemies, and the manipulative assistance of Stalin, who purported to be a friend. The decades of rapacious war lords, greedy imperialists, and Japanese invaders were over; China could stand up – though much misery still lay ahead as Mao’s tyranny put down its roots.

Verdicts on Mao differ wildly. For hard-line Communists, he was a hero three times over – historical, patriotic, and world-class. For the brave and charismatic dissident Wei Jingsheng, Mao “cast virtually the whole of China into a state of violence, duplicity, and poverty.”

The Communist Party’s official verdict, undoubtedly the product of fierce ideological disputes, is that he was a great Marxist and revolutionary, whose “gross mistakes” during the Cultural Revolution were outweighed by his contribution to China. “His merits,” it argues, “are primary and his errors secondary.”

China’s Communist Party will not tolerate any questioning of this assessment. Mao’s establishment of authority over China, his injection of patriotic pride into a land that had been appallingly sundered and humiliated by external and internal forces for a century and a half, and his romantic legend as a global revolutionary leader – all contribute to the moral and political legitimacy for which China’s leaders search. What they cannot gain through democratic elections they acquire through the history of the revolution and today’s economic triumphs.

But the dark side of Mao cannot be totally expunged. Too many people remember what happened. It is an intimate part of their family stories.

There was the Great Leap Forward, which led to mass starvation and perhaps as many as 38 million deaths. Then the madness of the Cultural Revolution, when millions suffered terribly, many died, and many more behaved disgracefully as Mao sought to destroy those who had rescued China from his earlier follies. Jung Chang’s famous biography of Mao, published in 2005, recounts those awful events in the sort of bleak detail that makes Communist propagandists nervous – and some academic Sinologists critical that Mao’s achievements go too little recognized.

Mao is certainly a more interesting figure than were many tyrants – a poet, an intellectual, a student of history as well as a serial philanderer, who, according to his doctor, Li Zhisui, liked to swim in water, not bathe in it. I know of no better, more fascinating “warts and all” portrait of any political leader than Li’s book, The Private Life of Chairman Mao .

I remember being told a story about China that gives credence to the Communist leadership’s generous verdict on Mao. The mother of a Chinese journalist (now living outside the country) had been one of those who returned after 1949 to her homeland with her husband and family from a comfortable life at an American university. They regarded returning as their patriotic duty.

The family sacrificed everything. They were hit by round after round of Mao’s tyrannical campaigns against “Rightists,” beginning with the silencing of critics after the Hundred Flowers Movement in 1956. The family lived in penury. The father died from ill-treatment during the Cultural Revolution.

But the mother never complained. She believed that her family’s sacrifices were justified by the liberation and rise of China. Towards the end of her life, this mood changed. She saw in the 1990’s the beginning of China’s economic ascent – the early years of spectacular growth. She witnessed the return of the greed and corruption that she believed had destroyed the Kuomintang in the 1930’s and 1940’s. Why, she asked herself, had her family suffered so much if it was only to prepare the way for this?

Yet it is China’s economic renaissance – some of whose effects so disturbed this patriotic old woman – which has been the most remarkable event in recent world history. The economic turnaround began under the leadership of Deng Xiaoping, who had survived Mao’s purges to follow in his footsteps and become the architect of China’s rise as a world power. The hundreds of millions of Chinese who have been lifted out of poverty as a result of Deng’s reforms will in time regard him as a greater hero than Mao.

But, whatever Mao’s terrible failings, during his years of absolute power there was a sense of common purpose and solidarity that went with shared hardship. Maoism was a curious and unique mixture of class warfare and socialist leveling, all enunciated by a man who believed that individuals – or at least Mao himself – could shape history rather than be formed by its tides and currents.

This creed has clearly not survived its creator. Pragmatism with a Leninist face is the order of the day. The glories of getting rich have overwhelmed the deprivations of patriotic self-sacrifice. Mao made China proud. Deng made it prosperous.

What happens next? For all our sakes, I hope that the future does not derail China’s economic progress, though it will be a surprise if it does not challenge its arthritic and adamantine political system.

Chris Patten, the last British Governor of Hong Kong and a former EU Commissioner for External Affairs, is Chancellor of the University of Oxford.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: